عباس اقبال آشتيانى

296

تاريخ مغول ( از حمله چنگيز تا تشكيل دولت تيمورى ) ( فارسى )

از قبيل گندم و جو و برنج و نخود و باقلا و كنجد و جاورس كيل مخصوصى ترتيب دهند كه در هر حال ده من تبريز از همان غله يا حبه در آن بگنجد و بر چهار طرف آن كيله بنويسند كه از براى سنجيدن چه غله يا حبه‌ايست و معتمدان كيلها را مهر و در هر ماه احتياط كنند و متخلف را براى سياست كه بريدن دست و گرفتن جرمانه بود به شحنه بسپارند و براى شير و سركه و روغن نيز پيمانهء علىحده‌اى بسازند . 6 - چون در نتيجهء استيلاى مغول و جنگهاى دورهء حكومت ايلخانان و ظلم و تعدى عمال ديوانى غالب قرى و قصبات ويران و مزارع باير شده بود غازان خان براى معمورى ويرانه‌ها و آبادانى اراضى باير حكمى صادر كرد تا كسانى كه بتجديد عمارت بنائى يا زراعت مزرعهء ويرانى مىپردازند اجزاء ديوان با ايشان چگونه معامله كنند به اين شكل كه اگر كسى زمينى را كه متصل به نهرى جاريست بىتحمل مشقتى مزروع و آبادان كند سال اول از پرداخت ماليات معاف باشد و در سال دوم چهارم دانك از ماليات مقرره را بپردازد و سال سوم تمام آن را و اگر استفاده از نهرها متضمن تحمل زحمت و مخارجى است آبادكننده سال اول از اداى ماليات معاف باشد سال دوم نصف آن را بپردازد و سال سوم تمام آن را و اگر اين كار مستلزم مشقت و مصارف فراوان است سال اول از آبادكننده هيچ مطالبه نكنند ، سال دوم دو دانك از ماليات را از او بستانند و در سنوات بعد نصف ماليات را بديوان بپردازد و نصف ديگر را بعنوان حق السعى بردارد و مزرعه ملك شخص او باشد چنان كه اگر بخواهد بفروشد كسى او را مانع نشود . قبل از غازان املاك خاصهء ايلخانى يعنى املاك اينجو به كلى ويران شده و حكام بذر آن را خورده بودند غازان حكم داد كه از ماليات هر ولايت مبلغى را به عنوان قيمت بذر و مصارف زراعت به اختيار حكام بگذارند و سال بعد حاصل آن را از ايشان مطالبه كنند . سال اول بعضى از حكام خواستند كه به بهانهء آفت و نرسيدن محصول از اداى آن سرپيچى كنند . به حكم غازان املاك آن جماعت را ديوان تصرف كرد و در نتيجهء اين ترتيب جميع آن اراضى باير رو به آبادى گذاشت و حاصل آنها به مقدار كلى وصول شد . 7 - پيش از غازان راههاى تجارتى به علت دستبرد راهزنان و كسانى كه به عنوان رفيق قافله شريك دزدان بودند ناامن و خطرناك بود و اموال مسافرين و كاروانيان همه‌وقت معرض خطر و تعرض و غارت قرار مىگرفت و اين راهزنان با راهداران همدست بودند